Tijdens de vergadering van juni 2026 heeft het Risicobeoordelingscomité voor geneesmiddelenbewaking van het Europees Geneesmiddelenbureau de herziening van een veiligheidssignaal van valproaat en verwante stoffen afgerond en nieuwe veiligheidsgegevens aanbevolen voor gezondheidszorgbeoefenaars over het chikungunya-vaccin Ixchiq.
Valproaat en verwante stoffen
Het Risicobeoordelingscomité voor geneesmiddelenbewaking (Pharmacovigilance Risk Assessment Committee, PRAC) van het Europees Geneesmiddelenbureau (European Medicines Agency, EMA) heeft de herziening afgerond van nieuwe gegevens over het mogelijk risico op neurologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen waarvan de vader met valproaat werd behandeld. Het PRAC kwam tot de conclusie dat het bewijs voor mogelijk risico op neurologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen van een met valproaat behandelde vader tegenstrijdig is. Het PRAC beveelt aan de productinformatie bij te werken om de beschikbare gegevens weer te geven.
Het PRAC heeft de herziening van een veiligheidssignaal over valproaat en verwante stoffen afgerond en kwam tot de conclusie dat, op basis van de beoordeling van nieuwe gegevens, het bewijs van neurologische ontwikkelingsstoornissen bij kinderen van een met valproaat behandelde vader, tegenstrijdig is en dat de oorzakelijke rol van valproaat onzeker is. Gezien die onzekerheid heeft het PRAC aanbevolen om de bestaande voorzorgsmaatregelen voor mannelijke patiënten te behouden. Die maatregelen werden in 2024 ingevoerd om mogelijk verhoogd risico op neurologische ontwikkelingsstoornissen (neurodevelopmental disorders, NDD's) aan te pakken bij kinderen waarvan de vader in de drie maanden voor de bevruchting met valproaat werd behandeld.
Daarnaast heeft het PRAC aanbevolen om de productinformatie van het geneesmiddel bij te werken, zodat die de meest recente gegevens over neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (NDD's) weergeeft.
Geneesmiddelen op basis van valproaat worden ingezet bij de behandeling van epilepsie en bipolaire stoornis. In sommige lidstaten van de Europese Unie (EU) zijn ze ook vergund om migraine te voorkomen. NDD's zijn stoornissen die beginnen in de vroege kindertijd, denk aan autismespectrumstoornissen, verstandelijke beperkingen, communicatiestoornissen, aandachtstekortstoornissen/stoornissen met hyperactiviteit (ADHD) en bewegingsstoornissen.
In januari 2024 suggereerde de beoordeling van bevindingen van een veiligheidsonderzoek na vergunning (post authorisation safety study, PASS) dat was gebaseerd op gegevens uit meerdere registratiedatabanken in Denemarken, Noorwegen en Zweden dat kinderen waarvan de vader in de drie maanden vóór de bevruchting met valproaat was behandeld, een hoger risico lopen op NDD’s dan kinderen waarvan de vader met de epilepsiegeneesmiddelen lamotrigine of levetiracetam was behandeld. Het PRAC erkende dat de PASS-gegevens hun beperkingen hadden en concludeerde dat NDD's een potentieel risico zijn bij kinderen wiens vader tijdens de drie maanden voor de bevruchting met valproaat werd behandeld, en formuleerde het voorzorgsmaatregelen voor mannen die het geneesmiddel gebruiken.
Toen vroeg het PRAC de houders van de vergunning voor het in de handel brengen nader onderzoek te verrichten dat specifiek was opgezet om enkele beperkingen van het PASS-onderzoek aan te pakken. Dat onderzoek loopt momenteel nog en zal naar verwachting in 2028 worden afgerond.
Het meest recente veiligheidssignaal werd in juli 2025 gestart na de bekendmaking van een Deens onderzoek, gebaseerd op een landelijk register, dat geen verhoogd risico op neurologische ontwikkelingsstoornissen suggereerde bij kinderen van met valproaat behandelde mannen. Bij de beoordeling van dat signaal heeft het PRAC alle meest recente gegevens onderzocht. Hoewel de bevindingen van één onderzoek wezen op een mogelijk verband tussen NDD’s en valproaat, hebben de meeste onderzoeken (zogenaamde retrospectieve observationele studies) naar deze kwestie geen verhoogd risico op NDD’s aangetoond. Verschillen in de opzet van die onderzoeken, zoals de selectie van de patiënten en de wijze waarop rekening werd gehouden met onderliggende gezondheidsproblemen van patiënten, kunnen verklaren waarom de bevindingen uiteenlopen.
Over het geheel genomen kon het PRAC niet vaststellen of een mogelijk risico op NDD’s bij kinderen van vaders die vóór de bevruchting met valproaat werden behandeld, te wijten is aan valproaat of aan andere factoren, zoals de onderliggende medische aandoening van de vaders. Het PRAC kwam tot de conclusie dat het beschikbare bewijs tegenstrijdig is, en een oorzakelijk verband met het geneesmiddel onzeker is.
Aangezien er onzekerheid blijft bestaan en in afwachting van de resultaten van het lopende onderzoek in 2028 heeft het PRAC besloten dat de in 2024 ingevoerde voorzorgsmaatregelen van kracht moeten blijven. Het PRAC heeft ook aanbevolen om de productinformatie, alsook de gids voor gezondheidszorgbeoefenaars en de gids voor mannelijke patiënten, bij te werken, om ervoor te zorgen dat gezondheidszorgbeoefenaars en patiënten toegang hebben tot de meest actuele informatie.
Meer informatie is beschikbaar in het beoordelingsverslag, dat zal verschijnen op de EMA-website.
In België zijn er geneesmiddelen toegelaten die valproaat bevatten. Ze worden onder de volgende namen verkocht:
- Depakine;
- Valproaat Desitin.
Nieuwe veiligheidsgegevens voor gezondheidszorgbeoefenaars voor Ixchiq: het toedienen van het chikungunya-vaccin moet worden beperkt tot personen met een hoog risico op infectie.
Het PRAC beveelt aan om het Ixchiq-vaccin uitsluitend toe te dienen aan personen die een hoog risico lopen om besmet te raken met het chikungunya-virus.
Het PRAC heeft ook een rechtstreekse mededeling aan gezondheidszorgbeoefenaars (Direct Healthcare Professional Communication, DHPC) goedgekeurd om hen op de hoogte te brengen van de bijgewerkte aanbevelingen.
Het Ixchiq-vaccin is een verzwakt levend vaccin dat wordt gebruikt om personen van 12 jaar en ouder te beschermen tegen de chikungunya-ziekte. Het bevat een verzwakte stam van het chikungunya-virus.
Die indicatiebeperking vloeit voort uit een routinematige herziening van de beschikbare veiligheidsgegevens waarbij het EMA beoordeelde welke impact gemelde ernstige bijwerkingen van het vaccin (waaronder aseptische meningitis) hebben op de baten-risicoverhouding van Ixchiq. Sommige van die bijwerkingen hebben geleid tot ziekenhuisopname en overlijden.
Gekende ernstige bijwerkingen die verband houden met het vaccin treffen vooral 65-plussers en personen met meerdere onderliggende chronische aandoeningen, hoewel ook jonge, verder gezonde volwassenen zijn getroffen
Bij deze personen werden ernstige of langdurige bijwerkingen gemeld die lijken op chikungunya en die soms leiden tot verslechtering van de algemene toestand van de patiënt, met malaise en verminderde eetlust, verergering van al bestaande aandoeningen, hersenaandoeningen zoals encefalopathie en encefalitis, aseptische meningitis (hersenvlies- en ruggenmergontsteking) of verwardheid.
Gezondheidszorgbeoefenaars worden eraan herinnerd dat ze het vaccin uitsluitend mogen toedienen aan personen vanaf twaalf jaar die een hoog risico lopen op een chikungunya-infectie en dat ze vooraf de mogelijke baten en risico’s zorgvuldig moeten afwegen. Het gebruik van het vaccin is gecontra-indiceerd bij patiënten met een - door ziekte of medische behandeling - verzwakt afweerstelsel en het mag niet gelijktijdig met andere vaccins worden toegediend.
De PRAC-aanbeveling wordt nu naar het Comité voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik (Committee for Medicinal Products for Human Use, CHMP) van het EMA gestuurd, dat het advies van het EMA zal aannemen.
Zoals bij elk geneesmiddel wordt de veiligheid van Ixchiq van dichtbij opgevolgd en de aanbevelingen voor gebruik zullen worden bijgewerkt als er nieuwe, relevante informatie beschikbaar wordt.
Het vaccin Ixchiq is beschikbaar in België. Er zijn aanbevelingen beschikbaar van de Hoge Gezondheidsraad over vaccinatie tegen chikungunya.
Meer informatie is beschikbaar op de website van het EMA.