Oraal ingenomen methotrexaat kan bij overdosering ernstige bijwerkingen veroorzaken. Ondanks de genomen maatregelen worden er nog altijd gevallen van accidentele overdosering gemeld. De meeste gevallen zijn het gevolg van een te frequente inname van het geneesmiddel in verhouding tot de voorschriftinstructies. Om inflammatoire aandoeningen te behandelen, mag oraal methotrexaat slechts eenmaal per week worden ingenomen, altijd op dezelfde dag.
Methotrexaat (Ledertrexate in België) wordt gebruikt voor de behandeling van zowel inflammatoire aandoeningen als bepaalde kankers. Wanneer het wordt gebruikt voor inflammatoire aandoeningen, zoals reumatoïde artritis of psoriasis, wordt het eenmaal per week ingenomen. Bij bepaalde types van kanker heeft de patiënt een veel hogere dosis nodig en moet het geneesmiddel vaker worden ingenomen. Fouten bij het voorschrijven of de afgifte van methotrexaat en misverstanden over het doseringsschema, hebben ertoe geleid dat patiënten met een inflammatoire aandoening het geneesmiddel dagelijks innamen in plaats van eenmaal per week. Dat leidde tot ernstige gevolgen, waaronder sterfgevallen.
In 2019 heeft het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) nieuwe maatregelen aanbevolen om ernstige en potentieel fatale doseringsfouten met methotrexaat te voorkomen. Deze maatregelen omvatten onder meer duidelijk zichtbare waarschuwingen op de buiten- en binnenverpakking van het geneesmiddel en het verstrekken van educatief materiaal voor patiënten en gezondheidszorgbeoefenaars.
Ondanks deze aanbevelingen komen medicatiefouten met oraal methotrexaat nog altijd regelmatig voor.
De meeste gevallen van overdosering houden verband met de onbedoelde toediening van een dagelijkse dosis in plaats van de voorgeschreven wekelijkse dosis. Soms wordt een slechte organisatie van pillendoosjes gemeld. Er zijn ook gevallen van overdosering waargenomen bij patiënten die methotrexaat hebben verward met foliumzuur, waarvan de gelijktijdige inname (met één dag verschil) wordt aanbevolen.
Patiënten moeten worden geïnformeerd over het belang van het naleven van de innamefrequentie van eenmaal per week. Voorschrijvers moeten zich ervan vergewissen dat patiënten goed begrijpen dat ze methotrexaat slechts eenmaal per week mogen innemen.
Informatie voor gezondheidszorgbeoefenaars
Om het risico op een overdosis van methotrexaat te beperken, moeten gezondheidszorgbeoefenaars die methotrexaat voorschrijven of verstrekken bij inflammatoire aandoeningen:
• de patiënt/verzorger volledige en duidelijke instructies geven over de eenmalige dosis per week;
• bij elk nieuw voorschrift/nieuwe aflevering zorgvuldig controleren of de patiënt/verzorger begrijpt dat het geneesmiddel eenmaal per week moet worden gebruikt;
• met de patiënt/verzorger beslissen op welke dag van de week de patiënt methotrexaat moet innemen;
• de patiënt/verzorger informeren over de symptomen van overdosering en hen vragen snel een arts te raadplegen bij vermoeden van een overdosering;
• voor de arts, bij de vraag om verlenging van het voorschrift, aan de patiënten te vragen hoe vaak zij methotrexaat gebruiken, om eventuele doseringsfouten snel op te sporen. Voor apothekers, in het kader van farmaceutische zorg, de afleveringshistoriek in de apotheek en in het Gedeeld Farmaceutisch Dossier (indien beschikbaar) te controleren om er zeker van te zijn dat de afgeleverde hoeveelheden overeenstemmen met een gebruiksfrequentie van eenmaal per week.
Informatie voor de patiënt
• Om een overdosering van methotrexaat te voorkomen bij de behandeling van inflammatoire aandoeningen zoals psoriasis en reumatoïde artritis, is het essentieel om deze geneesmiddelen slechts één keer per week in te nemen.
• Een overdosis kan ernstige bijwerkingen veroorzaken en levensbedreigend zijn.
• Let op symptomen van overdosering. Bijvoorbeeld: keelpijn, koorts, zweertjes in de mond, diarree, overgeven, huiduitslag, bloeden of erg zwak voelen.
• Raadpleeg onmiddellijk een arts als u denkt dat u meer dan de voorgeschreven dosis hebt ingenomen.
• Een informatiekaart die bij de verpakking van het geneesmiddel is gevoegd, herinnert u aan de in te nemen dosis methotrexaat en de symptomen van overdosering. Bewaar deze kaart en toon ze aan de gezondheidszorgbeoefenaars die u raadpleegt en/of uw verzorger om hen op de hoogte te brengen van deze behandeling.
Hoe medicatiefouten melden?
• Medicatiefout zonder bijwerking
Potentiële of reële medicatiefouten zonder bijwerking kunnen worden gemeld via medication-errors@fagg.be.
• Medicatiefout met bijwerking
Als de medicatiefout tot een bijwerking heeft geleid, wordt het klassieke meldingssysteem gebruikt, met verduidelijking van de context van de medicatiefout, via www.eenbijwerkingmelden.be.